كوى او و عاشقان روى او مرحمت كرده است ؛ و ما فعلًا از او سه غزل نقل

--> - عرض ملّا صدرا محسوب است . حاج ملّا هادى اضافه بر جنبهء علمى و احاطه به مسائل فلسفى و عرفانى ، در مكارم اخلاق و محاسن صفات و تقوى و پاكدامنى و صدق و صفا و مناعت و تشخّص ذاتى و سادگى و بىپيرايگى و خضوع و فروتنى مخصوص به خواصّ اهل علم و ملكات فاضلهء ديگر سقراط عصر خويش بوده ، و همين شخصيّت ممتاز و اخلاق پسنديدهء او خدمت بزرگى به فلسفه انجام داده ؛ يعنى فلسفه و حكمت را در مقابل ظاهرپرستان متظاهر به علم كه پيوسته متعرّض حكما بوده‌اند محترم ساخته است . حاصل آنكه حاج ملّا هادى علاوه بر جنبهء علمى و فلسفى كه فنّ مخصوص او بوده و كتب ذى قيمتى در فلسفه نوشته و جماعتى را تربيت كرده ، از حيث تخلّق به اخلاق حكماء متألّهين و تصلّب او در پيروى كامل و شديد از سيرهء فلاسفهء اقدمين و علماء عاملين ، مقام حكمت را به اعلى درجهء ممكنه بالا برده و مورد احترام خاصّ و عامّ قرار داده است . و علاوه بر اين دو جنبهء مذكور علمى و اخلاقى ، مرحوم حاج ملّا هادى داراى طبع موزون شاعرانه و صاحب ذوق بسيار لطيف اديبانهء فاضلانه بوده و در شعر « أسرار » تخلّص مىنموده ، و ديوان غزليّات او كه سراپا مشحون از حقائق عرفان و حكمت و شور و وجد و حال است و در نهايت فصاحت و ملاحت و لطافت است مكرّر به طبع رسيده ، و ما در آخر اين مقاله محض نمونه چند غزلى از آن مرحوم بدست خواهيم داد . » تا آنكه گويد : « به‌طورىكه اشاره شد ، فضائل اخلاقى و احاطهء علمى و حسن تقرير حاجى سبزوارى او را بسيار معروف و مشهور ساخته و پس از آنكه در سبزوار مستقرّ شده و به تدريس پرداخته است ، طالبين علم نه فقط از غالب بلاد ايران بلكه از هندوستان و ممالك غربى و عثمانى نيز به حوزهء درس او مىشتافته‌اند ، و او سالهاى متمادى يعنى قريب چهل سال با دقّت و انضباط و وقت‌شناسى و صحّت عملى كه « كانْت » فيلسوف معروف آلمانى را به خاطر مىآورد ، در وقت معيّن در مَدرس خويش به افاضه مشغول بوده است . » در اينجا دكتر غنىّ قدرى از ترجمهء احوال او را كه به قلم خود اوست ، با چهار غزل از او نقل مىكند و مطلب را پايان مىدهد .